تاريخ انتشار: 4 خرداد 1396 ساعت 17:34

معرفی کتاب «روانشناسی شوخ طبعی» اثر سعید بی نیاز

روانشناسی شوخ طبعی

«از کودکی انسان‌های شوخ‌طبع همیشه برایم جالب بوده‌اند؛ آن‌ها که در مصیبت‌بارترین اوضاع هم نگاه شوخ‌طبعانه‌شان به اتفاق‌ها را کنار نمی‌گذارند. آن‌ها که با شوخی‌هایشان یخ سردترین جمع‌ها را می‌شکنند و آن‌ها که به قول مارک تواین فکر می‌کنند «زندگی مهم‌تر از آن است که جدی‌اش بگیریم»؛ اما همیشه وجه دیگر شوخ‌طبعی برایم آزاردهنده بوده است؛ آن‌جا که انسان دیگری به بهای خندیدن ما تحقیر می‌شود یا ما به بهای خندیدن دیگران خودمان را تحقیر می‌کنیم.» این جملات ابتدایی مقدمه‌ی کتاب روان‌شناسی شوخ‌طبعی، هم از نظر زبان و هم از نظر محتوا می‌تواند نماینده کل کتاب باشد. کتابی که موضوعش بررسی شوخ‌طبعی از دیدگاه علم روان‌شناسی است اما زبانی ساده، صمیمی و گاه شوخ‌طبعانه دارد.

کتاب روان‌شناسی شوخ‌طبعی را انتشارات رشد در 80 صفحه و با قیمت 6000 تومان ناقابل منتشر کرده است. کتاب با پیشگفتاری تاریخی درباره تغییر مفهوم شوخ‌طبعی از عصر باستان تا زمان حاضر شروع می‌شود. در این فصل هم دید باستانی در مورد شوخ‌طبعی بدون در نظر گرفتن اخلاق آمده است و هم نظر سه فیلسوف شوخی‌پرداز یعنی هابز، برگسون و اسپنسر به صورت خلاصه شرح داده شده است.

بخش روان‌شناختی کتاب اما بعد از پیشگفتار یعنی در فصل اول آغاز می‌شود. در این فصل نظریه‌ی فروید در مورد شوخ‌طبعی‌های مغرضانه و بی‌غرض به صورت مفصل و ساده توضیح داده شده است. آن‌گونه که در این فصل آمده، فروید لطیفه‌ها را ابزار غیر مستقیم ابراز غرایض می‌دانست. به نظر او لطیفه‌های مغرضانه یا اهداف جنسی دارند و یا اهداف پرخاشگرانه. در عین حال فروید شوخ‌طبعی را یکی از سالم‌ترین مکانیسم‌های دفاعی در برابر اضطراب می‌دانست.

در فصل دوم به شوخ‌طبعی از دید روان‌شناس‌های انسان‌گرا و وجودی نگاه شده است. این نظریه‌پردازها در مورد شوخ‌طبعی کاملا خوش‌بین بودند. مزلو شوخ‌طبعی را یکی از ویژگی‌های افراد خودشکوفا می‌دانست و فرانکل به عنوان یک ابزار روان‌درمانی از شوخی استفاده می‌کرد. فرانکل از شوخی به عنوان یکی از مکانیسم‌هایی که در اردوگاه‌های کار اجباری نازی‌ها، زندانی‌ها را زنده نگاه می‌داشت یاد می‌کند.

در فصل سوم از دید روان‌شناسان شناخت‌گرا مسئله‌ی ساخته شدن یک شوخی و فرقش با زبان عادی بررسی شده است. در این فصل چهار قاعده برای یک جمله‌ی عادی معنادار آمده است و توضیح داده شده که هر شوخی ناقض یکی از این قاعده‌هاست و برای همین خنده‌دار به نظر می‌رسد.

فصل چهارم مهم‌ترین فصل کتاب است. در این فصل یک نظریه‌ی جدید و جامع که تمام ابعاد شوخ‌طبعی را در نظر گرفته است، شرح داده شده است. در نظریه‌ی سبک‌های شوخ‌طبعی مارتین، شوخ‌طبعی همیشه هم نشان دهنده‌ی سلامت روان نیست. آن دسته از شوخی‌هایی که باعث تحقیر خود (سبک خودشکنانه) یا تحقیر دیگری (سبک پرخاشگرانه) می‌شود، اتفاقا با سلامت روان رابطه‌ی منفی دارد. در مقابل اما شوخی‌هایی که جمع را گرم می‌کند (سبک پیونددهنده) یا در مصیبت‌ها ما را حفظ می‌کند (سبک خود ارزنده‌ساز)، با سلامت روان رابطه‌ی مثبت دارد.

در فصل آخر کتاب هم یک شیوه‌ی چند مرحله‌ای برای پرورش شوخ‌طبعی در افراد آمده است. پرسشنامه‌ی سبک‌های شوخ‌طبعی هم برای استفاده پژوهشگران به انتهای کتاب پیوست شده است.

سعید بی‌نیاز که نویسنده‌ی این کتاب است، کارشناس ارشد روان‌شناسی و از روزنامه‌نگاران حوزه روان‌شناسی است و در مجلات مختلف گروه مجلات همشهری، هفته‌نامه‌ی سلامت و ماه‌نامه‌ی سپیده دانایی به زبان مردم از روان‌شناسی نوشته است. او به خاطر یکی از همین مقالات، جایزه نفر اول بخش مقالات جشنواره‌ی جوان و خانواده را گرفته است. بی‌نیاز جز این کتاب، مجموعه شش جلدی «مهارت‌های زندگی برای دانش‌آموزان دبستان» را در کارنامه خود دارد. مجموعه‌ای که در سیزدهمین جشنواره‌ی کتاب رشد به عنوان کتاب برگزیده انتخاب شد. شاید به خاطر این تجربه ساده‌نویسی نویسنده است که کتاب روان‌شناسی شوخ‌طبعی هم با این که علمی است در دسته کتاب‌های خوش‌خوان جا می‌گیرد.


نظر بگذارید

نام و نام خانوادگی:
پست الکترونیکی (email):
وب سایت:
* متن نظر: