تاريخ انتشار: 8 دی 1394 ساعت 02:00

یادداشتی از محسن سلیمانی

طنز حضوری (قسمت سوم)

فرض کنید شما یک متن شوخی نوشته اید و می خواهید آن را  برای خنداندن دیگران جلوی مردم اجرا کنید. لطفاً هول نشوید . کار شما تمام نشده است.  شما باید پیش از اجرای طنز حضوری  هنوز  کارهایی را انجام دهید و تصمیم های مهمی بگیرید.

کارهای پیش از اجرا


قبل از هر چیز باید متن خودتان را با انجام کارهایی برای اجرا متناسب کنید . .کارهایی را باید روی متن خود انجام دهید از این قرار است :


1:متن خود را  از نظر وحدت های سه گانه یک بار بررسی کنید


این  وحدت ها عبارت است از سبک ، شخصیت و موضع شما ( مضمون ) شما . معنی این سخن به طور خلاصه این است که  شوخی های طنزگو یا مجری طنز  در روی صحنه باید از این سه نظر بالا  انسجام داشته باشند. 
سبک طنزپرداز می تواند خاص باشد اما اینکه سبک او چیست بین طنزپژوهان اختلاف وجود دارد   . مسلماً سبک هر طنزپرداز طبیعی به وجود می آید ولی هر طنز پرداز  ممکن است شیوه طبیعی خاصی روی صحنه داشته باشد.   برخی سبک را نوعی محتوای خاص یک طنزپرداز می دانند  مثلاً یکی به مسائل سیاسی ، دیگری به مسائل اجتماعی و سومی به هجو مشاهیر علاقه دارد. گروهی نیز نوع شخصیت طنزپرداز  را سبک او می دانند مثلاً یکی روی صحنه آدم خنگ ، بدبیار ، روشنفکر ، روستایی ، سوسول یا...است.  ، گروه سوم  نوع  فرمول های خاص طنزی که طنزپرداز به کار می گیرد و  حتی برخی نوع وسایل صحنه ، پوشش  و یا شیرین کاری های مختلف طنزپردازها در روی صحنه  را سبک او می دانند.  در واقع برخی می گویند سبک طنزپردازها را وسایل آنها ( لباس خاص، کلاه ،  چیزهایی که همراهشان روی صحنه می آورند مثل کلاه، بطری ، گیتار ، نردبان   و...) یا شیرین کاری هایی که آنها بلد هستند مشخص می کند ، شیرین کاری هایی مثل انواع صداهایی که می توانند از خود در آورند از حیوانات و آدم ها بگیر و بیا تا ماشین ها و بوق ها و انفجارها  ؛ مهارت زیاد در تقلید آوازها و جنس صداهای مختلف خواننده ها  ، و استعداد شگرف آنها در نقیضه سازی آهنگ ها ، آوازها ، سخنان، رفتارها و اداهای خوانندگان ، ورزشکاران ، سیاستمداران ، هنرپیشه ها و دیگر مشاهیر روز ... بعضی  از طنزپردازها  هم معتقدند سبک همان دغدغه های شخصی و فردی  طنزپرداز است که به زبان طنز ترجمه یا تبدیل می شود .مثلاً شگرد طنز وودی آلن در این بود که همیشه قربانی بی دست و پای معضلات زندگی خودش بود ؛  هنری یانگ مَن همیشه با بدگویی از زنش طنز ایجاد می کرد ؛  اِرما بامبِک با معضل خانه داری زنان شوخی می کرد ، طنز پرداز دیگری هم ممکن است همیشه نقائص جسمی یا روانی خودش  را مسخره کند .
معمولاً هر طنزپردازی سعی می کند از خود شخصیتی خاص در روی صحنه ارائه دهد و بعد تا آخر همان شخصیت بماند ( البته این شخصیت ربطی به شخصیت واقعی خود او ندارد ) . می تواند آدمی خنگ ، روشنفکر ، روستایی ( مثل صمد ِ پرویز صیاد )، آدمی گوشه کنایه زن بامزه ، روشنفکری اخمو، آدمی از خود راضی و لافزن ، ملامتگر بدشانس ، خالی بند ، ترسوی دست و پاچلفتی ، خجالتی و مضطرب ، خنگ و پخمه و... باشد. طنز نویسان خود ما کمتر روی شخصیتی خاص کار می کنند ولی برخی از کمدین های غربی مثل چارلی چاپلین ، لورل ، هاردی، هارولد لوید، جیم کری ، نورمن ویزدوم ، جری لوئیس  و ...شخصیت های خاصی خلق کرده اند و در همان قالب به کار ادامه داده اند. در ایران  مثلاً در دنیای عروسک ها  کلاه قرمزی ، پسرخاله و فامیل دور شخصیتی خاص دارند یعنی صدا ، لحن ، دیدگاه ، رفتارها و اداها و اطوارهای آنها خاص آنهاست و در طول نمایش یکدست است. شخصیت خاص را  معمولاً می توان با کمی اغراق در جنبه ای از شخصیت هر آدمی ایجاد کرد.
غیر از اینها موضع طنزپرداز در روی صحنه نیز باید در یک نمایش واحد باشد . مثلاً ممکن است او آدمی ضد فنآوری های جدید  یا   ضد مادر شوهرها و... باشد. اما حق ندارد در یک نمایش با یک شوخی از مادر شوهر ها انتقاد کند و در شوخی بعدی همان نمایش  از عروس ها ! این کار تماشاگر را گیج می کند. چون موضع و دیدگاه طنزپرداز را نمی فهمد.


2 : متن طنز خود را به واحد های شوخی کوچک تقسیم کنید


شما چه یک  صفحه متن داشته باشید چه 20 صفحه ، باید هر سی و پنج ثانیه  یک بار مردم را بخندانید . سی ثانیه یعنی تقریباً اجرای  سه سطر شوخی. به زبان دیگر در هر یک دقیقه باید  2 واحد شوخی در روی صحنه  برای مردم بیان کنید.
برخی برای برنامه طنزحضوری از یک داستان یا خاطره طنز مداوم استفاده می کنند. هرگز نباید از داستانی که کل آن فقط یک شوخی است ( یعنی فقط در آخر آن حضار می خندند ) استفاده کرد . چون مردم برای شنیدن داستان صرف به آنجا نیامده اند . به علاوه داستان ها مقدمه های طولانی دارند اما مخاطبان ِ شوخی نه حوصله  و نه تمرکز لازم را برای شنیدن مقدمه طولانی ندارند. تنها استثنا این موضوع آن است که شما خاطره تان را به واحدهای کوچک شوخی تقسیم کنید به طوری که مردم هر 35 ثانیه یک بار بخندند. این طوری شاید حتی داستان پردازی شما طنز شما را تشدید بکند. مثل خاطره ای که مهران غفوریان درباره  اولین باری که  به سواحل خلیج فارس رفت می گفت. این خاطره طوری است که شما هر 30 ثانیه یک بار می خندید تازه داستانی را هم می شنوید. بیشتر طنزهای حضوری که من در ایران و حتی برنامه خندوانه شنیده و دیده ام  از همین نوع یعنی از نوع خاطره های طنز است.


3 : چیدمان شوخی ها را نهایی کنید


نه تنها شما باید ده بیست شوخی ای را که روی صحنه  اجرا می کنید از نظر محتوایی بلکه باید آنها را از نظر قوت وقدرت نیز درجه بندی  کنید و بعد به درستی  و به  بهترین شکل پشت سر هم بچینید. معمولاً خود شما حس می کنید هر کدام  از شوخی هایتان چقدر قوی است. می توان شوخی ها را نیز از نظر محتوا  سبک سنگین کرد .شاید باید شوخی های حال به هم زن یا حساسیت برانگیز را کنار بگذارید. معمولاً شوخی شروع برنامه ، وضعیت شما را تا آخر برنامه بیمه می کند . پس بهتر است با یک شوخی قوی برنامه را آغاز کنید و به سرعت نظر تماشاگران را به خود جلب کنید. برخی پیشنهاد می کنند با یک شوخی درباره  خودتان شروع کنید ، مثلاً خنگی ، چاقی و... خودتان. یا شوخی که همین چند دقیقه پیش در راه برایتان اتفاق افتاده است. اما هرگز برنامه را با شوخی مشمئزکننده یا حساسیت برانگیز شروع نکنید!
از نظر قدرت تاثیرگذاری می توان شوخی ها را به شوخی های  الف : عالی   ب. خوب    ج. متوسط   و د . ضعیف تقسیم کرد.   اما تصمیم مهم تر ، طرز چیدمان آنها هنگام گفتن شوخی است . در اینجا باید تصمیم بگیرید کدام شوخی ها را اول و کدام ها را وسط و کدام را آخر بگوید.  برای ادامه کار می توان الگوهای مختلف محتوایی شکلی را دنبال کرد : چیدن شوخی ها بر اساس توالی زمان رخداد یا توالی داستانی ؛ چیدن شوخی ها بر اساس سلسله مراتب : شروع از موضوع های کوچک  تا بزرگ ( اول درباره دانش آموز مدرسه و آخر سر درباره مدیر مدرسه ) ؛ شروع شوخی ها از موضوعات کمتر حساسیت برانگیز تا بسیار حساسیت برانگیز ؛ شروع شوخی با شخص خودتان و بعد رسیدن به شوخی های عمومی و ....
به هر حال موقع چیدمان شوخی ها  از نظر قدرت می توان ترکیب های  مختلفی را  پیشنهاد کرد. ولی برخی طنزنویس ها پیشنهادشان این است که شوخی های ضعیف را کنار بگذارید . و بعد  از آنجا که درصد کمی از شوخی های شما از نوع الف  یا عالی است بهتر است در طول برنامه از فرمول الف ب ج الف استفاده کنید. به این معنی که شوخی های ضعیف تر را لای شوخی های قوی پنهان کنید. ( به این شیوه می گویند لاپوشانی ) البته فرمول های دیگری هم ارائه شده است که  بحث ما را طولانی می کند.( می توانید این بحث ها را در کتاب من با عنوان طنزپردازی به زبان ساده  دنبال کنید.)


4. انتقالگر ها یا چسب های شوخی های خود را بررسی کنید


شوخی های شما باید نوعی پیوستگی  کلامی داشته باشند ضمن اینکه به نظر برسد گفتاری و  فی البداهه هستند، یعنی همین الآن روی صحنه به ذهن شما رسیده اند. برای این کار معمولاً طنزپردازها از انتقالگرها استفاده می کنند. انتقالگرها نوعی چسب های کلامی هستند که شوخی ها را به طور منطقی به هم می چسبانند.
 گاهی  هنگام چیدمان شوخی ها احتمال دارد در  جایی احساس خلاً یا گسست در بین شوخی ها کنید . در این مواقع  باید فوری یک شوخی انتقالگر بنویسید و بین دو شوخی بگذارید تا حالت گفتاری و منطقی شوخی ها  و تداوم روان آنها درست شود.
شاید بهترین نوع چیدمان شوخی ها در طنز حضوری ، شوخی های پلکانی باشد شوخی هایی که یک شوخی مقدمه (یا انتقالگر به) شوخی بعدی است .


5. جنبه های نمایشی را در متن شوخی هایتان وارد کنید


متن شوخی ها را باید  برای اجرای روی صحنه بنویسید نه برای چاپ در کتاب یا مجله. برای همین اولاً باید تا می توانید در آنها گفت و گو وارد کنید و بعد هم  نقش های مختلف را بازی کنید.  ( در متن فیلمنامه ها و نمایشنامه ها نقش ها را  معمولاً در پرانتز می نویسند ).
ننویسید : مادرم همیشه قربان صدقه من می رود.
بنویسید : مادرم می گوید : آخ قربون آن قد رشید  پسرم شوم . آخ فدای آن هوش و سوادش بشوم .
به علاوه دقیقاً حالات ، صدا ، رفتار مادرتان را  موقع گفتن این حرف در روی صحنه بازی کنید.


6:زمان اجرای خود را تصحیح کنید


معمولاً برنامه های طنز حضوری را به سه نوع کوتاه (بین پنج تا ده دقیقه برای تلویزیون یا نمایش تلویزیونی) ، متوسط (بین 15 تا 30 دقیقه اجرای سالنی)  و  طولانی (چهل دقیقه تا یک ساعت اجرای سالنی) تقسیم می کنند. این اندازه ها بستگی به زمانی دارد که برنامه ریزها یا مدیران برنامه ها  در اختیار شما می گذارند. بهتر است قبل از اجرای هر برنامه ، یک بار برنامه خود را مثلاً جلوی آینه! اجرا کنید تا زمان آن دستتان بیاید و  بعد با حذف و اضافه کردن چند شوخی زمان آن را تصحیح کنید . در غیر این صورت هم مدیران برنامه ها و هم مردم عصبانی خواهند شد. چون چه بسا شما فقط  مجری یکی از چند برنامه آن روز باشید.


7. همه شوخی های خود را حفظ کنید


حتماً باید شوخی هایتان را حفظ کنید تا حالت گفتاری آن در روی صحنه حفظ شود. اگر می ترسید آنها را فراموش کنید می توانید با علائمی ترتیب آنها را روی کف دستتان بنویسید و بعد طوری که مردم نفهمند به دستتان نگاه کنید. اما هرگز شوخی ها را روی کاغذ ننویسید تا روی صحنه به نوشته تان نگاه کنید. چون مردم می فهمند شما قبلاً آنها را نوشته اید و حالت فی البداهه بودن برنامه شما از بین می رود.


8. با تقویت جنبه های تصویری یا شنیداری  اجرایتان  ، طنز برنامه تان را تشدید کنید


با همه اهمیتی که متن شوخی ها دارد شاید می توانید با وسایلی  عمدتاً غیر کلامی نیز طنزهای خود را تشدید کنید . این وسایل عبارت است از : پوشش های اغراق آمیز  خودتان(آستین های بلندتر از اندازه طبیعی ، پاچه شلوار خیلی گشاد ، کفش های خیلی گنده یا سفید و تخت، پیراهن گلی منگلی یا کت یا شلوار با رنگ های عجیب و غریب) ، ظاهر عجیب ( صورتی با آرایش های عجیب و غریب ، موهای سیخ ، انواع و اقسام سبیل ها  ، دماغ عقابی، عینک اجق وجق  و...) ،  وسایل بامزه صحنه ( قاب عکس های عجیب غریب ، وسایل خانه عجیب ) ، وسایل همراه شخصیت (گرفتن کیفی خیلی کوچک در دست ) ، ادا و رفتار و صداهای عجیب خودتان ، صداهای موسیقی و صداهای مختلف دیگر، استفاده از نورپردازی های خاص  و... البته همه این وسایل را باید معنی دار و متناسب با شخصیت روی صحنه خودتان به کار بگیرید.


  9. متن خود را یک  یا چند بار در جایی خلوت برای خودتان اجرا کنید

 
می توانید همان طور که گفتم  در اتاق در جلوی یک آینه  برنامه خودتان را یک بار با تمام ریزه کاری هایش اجرا کنید  و نقائص آن را رفع کنید. گاهی ممکن است برخی ازشوخی هایتان را تقویت  یا  حذف کنید  یا احساس کنید باید در جاهایی ادایی ، گفت و گویی  یا شوخی تازه ای  اضافه کنید یا تغییر صدایی و لحنی داشته باشید .
به پایان آمد این دفتر...
اجرای طنز حضوری  مسائل و مشکلات زیادی دارد فرصت حاضر پایان یافت . بهتر است بقیه بحث های در این باره  را در کتاب من که قبلاً از آن یاد کردم دنبال کنید. 


نظر بگذارید

نام و نام خانوادگی:
پست الکترونیکی (email):
وب سایت:
* متن نظر: